Villa Zonneschijn aan de Leie

Privéverzameling België

Vanaf het begin van de jaren 1890 kreeg Villa Zonneschijn, Claus’ woning in Astene aan de Leie, een prominente plaats in zijn oeuvre. De kunstenaar, die zich hier reeds in 1882 had gevestigd, vond er een onuitputtelijke inspiratiebron in de tuin, de rivier en het omringende landschap. Wat begon als een toevluchtsoord groeide uit tot een waar artistiek universum, het decor van zijn luministische openbaringen.

De tuin van Villa Zonneschijn was in Claus’ dagen tegelijk verzorgd en ‘wild’. Aan de straatzijde lag een zone met hoge grassen, die bewust zo werden gecultiveerd om een natuurlijk effect te bewaren. Rond het huis bloeiden struiken en diverse bloemensoorten, afgewisseld met wilde bloemen als duizendblad en sterrebloemen. Een imposante kastanjeboom domineerde het domein, geflankeerd door enkele beuken en een oude spar. Rechts van de woning bevond zich een boomgaard, daarachter een moestuin en een weide. Deze wereld van bloemen en bomen werd in belangrijke mate verzorgd door Charlotte Claus-Du Faux, de echtgenote van de schilder, bijgestaan door een tuinman.

In dit schilderij uit 1893 kiest Claus voor een blik op zijn woonhuis vanaf de overzijde van de Leie. De spiegeling in het water verleent het tafereel een bijna dromerig karakter, terwijl de voorgrond met distels, grassen en wilde bloemen een directe, haast tastbare nabijheid oproept. Het spel van reflecties en schaduwen toont hoezeer Claus geboeid was door de wisselwerking van zonlicht, atmosfeer en vegetatie. Het zonlicht valt van rechts, waardoor de bomen een brede schaduwpartij werpen en de gevel ritmisch doorsneden wordt door diagonale lichtvlakken.

De compositie verraadt Claus’ zorgvuldigheid: de bloemrijke voorgrond leidt de blik naar het huis, deels verscholen achter struiken en bomen. Deze gelaagdheid in plannen verleent het tafereel diepte en ritme, en roept tegelijk een sfeer van besloten intimiteit op. Niet toevallig werd Zonneschijn door vrienden en tijdgenoten omschreven als een paradijselijke plek, waar natuur, kunst en gastvrijheid samenkwamen. Camille Lemonnier schreef over Claus’ woning als een ware “Tuin van Eden”, een poëtische kwalificatie die door dit schilderij treffend wordt bevestigd.

Dit werk behoort tot de vroegste reeks gezichten op Villa Zonneschijn en illustreert de omslag in Claus’ oeuvre naar het luminisme. Hier is de natuur geen achtergrond, maar een levend organisme van licht en kleur, waarin het huis, de tuin en de rivier zich verenigen tot een zinderend geheel. Het schilderij geldt als een van de meest geslaagde evocaties van Claus’ persoonlijke Arcadië aan de Leie.

Claus, E., "The Thames from my Tower Windows," in: The Studio. An illustrated magazine of fine and applied art, vol 70 (London: The Studio, 1917)
De Smet, F., "Une visite à l'atelier Emile Claus", in: Gand Artistique, no. 4, 1923, p. 85-99.
Sauton, A., Un Prince du Luminisme Emile Claus (Bruxelles: J. Lebègue & Cie, 1946)
Boyens, P., Sint-Martens-Latem. Kunstenaarsdorp in Vlaanderen (Tielt/ Sint-Martens-Latem: Lannoo/ Art Book Company, 1992)
De Smet, J., Retrospectief Emile Claus (Gent: SD&Z, 1997)
De Smet, J., A. Tomita, A. Yuzuhana e.a., Emile Claus and Belgian Impressionism (Japan: Himeji City Museum of Art, Tokyo Station Gallery, Ishikawa Prefectural Museum of Art & Hekinan City Tatsukichi Fujii Museum of Contemporary Art, 2013)
De Smet, J. & W. Lammertijn, Emile Claus. Prins van het luminisme, exh. cat. (Deinze: MuDeL, 2024)
Pauwels, P.J.H., Als een fonkelenden spiegel (Sint-Martens-Latem: Galerie Oscar De Vos, 2019)